Pięczęć miasta Rakowa

27 marca 1567 r. kasztelan żarnowski otrzymał od króla kontrakt lokacyjny, a założone miasteczko nazwał na cześć swojej małżonki, która pieczętowała się Warmią czyli Rakiem - właśnie Rakowem. Od tej pory znakiem herbowym miejscowości jest czerwony rak na białym polu. Dla powstającego na "surowym korzeniu" Rakowa, Jan Sienieński sprecyzował prawa i obowiązki mieszczan oraz nadał im liczne przywileje i pozwolił na swobodę religijną. "Oznajmuję (...), iż żadnemu z przyrzeczonych rakowian w wierze, w której są różni od siebie, panować nie chcę (...), ale owszem każdego z nich (...) i potomki (...) w pokoju zaniechać obiecuję" - napisał w akcie elekcyjnym miasteczka i dał mieszkańcom 20 lat zwolnienia od świadczeń i podatków. W prawach miejskich zawzorowano się na Krakowie, wytyczono też obszerny rynek.

Do tego tak życzliwego innowiercom miasteczka, zaczęli ściągać tłumnie rzemieślnicy, lekarze, aptekarze, mieszczanie, szlachta, zwłaszcza najwybitniejsi przedstawiciele myśli ariańskiej (zwący się też braćmi polskimi). Po krótkotrwałym chaosie organizacyjnym, porządek w mieście zaprowadził i zorganizował gminę ariańską Szymon Ronemberg - aptekarz krakowski, a następnie Włoch - Faust Socyn ze Sieny, który zreformował i ujednolicił Zbór ariański. Wskutek nadania dogodnych praw, ludność Rakowa pomnażała się, szybko rozwinęły się przemysł, handel i rzemiosło. Dynamika rozwoju gospodarczego sprawiła, że już w kilka lat po założeniu, miasteczko należało do najważniejszych w Polsce. W ruchliwym Rakowie, do którego przybywali ciągle nowi osiedleńcy, wytworzyła się atmosfera ciągłych dysput i obrad religijnych, mających na celu ćwiczenie się w "wyrozumieniu Pism Świętych". Trwała intensywna wymiana myśli nie tylko religijnej, ale filozoficznej i intelektualnej. Działający od końca XVI w. Zbór Braci Polskich (z ministrem i patronem) był organizatorem liczących się w kraju spotkań licznych wyznawców z całego kraju i spoza jego granic. Tu odbyło się ponad 30 synodów ariańskich, z których przełomowymi okazały się te z lat 1601-1602. Wtedy to podjęto szczególnie ważną dla Rakowa uchwałę, na mocy której powołano do istnienia Akademię Rakowską. Uczelnia ta była w istocie bardzo dobrą i postępową szkołą półwyższą (nie nadającą stopni naukowych), kontrolowaną wprawdzie przez synody ariańskie, ale przyjmującą także uczniów innych wyznań. Program szkoły realizowany był w oparciu o podręczniki autorstwa profesorów rakowskich. Wykładano w niej w kilku językach, także ojczystym, uczono oprócz religii i teologii - etyki, ekonomii, historii, prawa, logiki, nauk przyrodniczych i matematycznych, medycyny i nawet ćwiczeń cielesnych. Korzystano z pomocy naukowych i nowoczesnych podręczników, w sposób jasny i przystępny przekazywano studentom najnowsze zdobycze nauki europejskiej. Nad procesem kształcenia czuwali doskonali fachowcy tzw. scholarchowie. Wśród nich znaleźli się znamienici dostojnicy i pisarze polscy np. Jakub Sienieński i Hieronim Moskorzowski, ale także teolodzi i działacze ariańscy z zagranicy (Voelkel, Szmalc, Cettis i inni). Skupiała zatem Akademia Rakowska wybitne osobistości świata nauki i dysponowała zasobną i wysoko zorganizowaną biblioteką. Możemy śmiało zaryzykować stwierdzenie, że w swym nowatorstwie nauczania, wyprzedzała o ponad 170 lat reformy Komisji Edukacji Narodowej, była ostatnią w Polsce ostoją renesansowej myśli pedagogicznej.